Od miesięcy wszędzie toczą się dyskusje na temat tego, co niektórzy nazywają największą rewolucją technologiczną w historii — sztucznej inteligencji (AI - Artificial Intelligence). Dzięki coraz bardziej wyrafinowanym obliczeniom maszyny przewyższają teraz ludzi pod względem szybkości i zdolności do zdobywania wiedzy. W wielu przypadkach mogą nawet zastąpić ludzi, wykonując te same zadania wydajniej.
AI stanowi największy przewrót w historii, przewyższając każdą poprzednią rewolucję przemysłową.
Dotyka każdego aspektu społeczeństwa i ma potencjał zastąpienia zdecydowanej większości miejsc pracy. Czy to błogosławieństwo czy przekleństwo? Niektórzy entuzjaści twierdzą, że AI zapoczątkuje erę bezprecedensowego dobrobytu, podczas gdy inni ostrzegają, że stanowi ona ogromne ryzyko dla przyszłości ludzkości. Przyjrzyjmy się obu perspektywom.
Kilka lat temu AI ledwo istniała. Pierwszy ważny kamień milowy nastąpił w 1997 r., kiedy komputer Deep Blue firmy IBM pokonał mistrza świata w szachach Garriego Kasparowa. Chociaż ta maszyna wydawała się „inteligentna", nie posiadała ludzkiej inteligencji; zamiast tego wykazała zdolność do przechowywania i pobierania miliardów informacji niemal natychmiast. Komputer może wykonywać do miliarda operacji na sekundę, co pozwala Deep Blue analizować wszystkie możliwe ruchy szachowe z niewiarygodną szybkością.
Następnie pojawili się asystenci głosowi, którzy mogli odpowiadać na polecenia głosowe, narzędzia do automatycznego tłumaczenia, a na koniec, pod koniec 2022 r., ChatGPT, program opracowany przez OpenAI Sama Altmana. ChatGPT może tworzyć i streszczać teksty, a uczniowie szybko przyjęli go do pracy szkolnej. Generowane teksty są tak dopracowane, że nauczyciele często mają trudności z ustaleniem, czy zostały napisane przez uczniów, czy przez AI.
AI ma dostęp do miliardów książek i całej dostępnej wiedzy internetowej, przetwarzając i podsumowując informacje w ciągu kilku sekund. Teoretycznie entuzjaści AI wierzą, że tak szeroki dostęp do wiedzy może doprowadzić do przełomów, takich jak znalezienie lekarstw na choroby, takie jak rak. Jednak AI nie ma moralności ani wartości wykraczających poza to, co zapewniają jej programiści.
Teraz nowe technologie oparte na AI pojawiają się niemal co tydzień. Na przykład technologia deepfake umożliwia tworzenie wysoce realistycznych, ale całkowicie sfabrykowanych filmów. Może manipulować głosami i twarzami, sprawiając, że ludzie wydają się mówić rzeczy, których nigdy nie powiedzieli.
Budzi to poważne obawy etyczne, ponieważ fałszywe nagrania wideo mogą zaszkodzić reputacji, wprowadzić w błąd całą populację, a nawet zostać wykorzystane w sprawach sądowych.
Samochody bezzałogowe stają się rzeczywistością, a oczekuje się, że roboty przejmą zarówno prace domowe, jak i pracę zawodową — zarówno fizyczną, jak i intelektualną. Weźmy na przykład zawód prawnika: większość pracy prawnika polega na badaniu precedensów prawnych. AI może wykonać to zadanie w ciągu kilku sekund, uzyskując dostęp do wszystkich kiedykolwiek zarejestrowanych orzeczeń sądowych.
Ta transformacja radykalnie zmieni rynek pracy, nie za dekadę lub dwie, ale w ciągu roku lub krócej. Raport banku inwestycyjnego Goldman Sachs z 2023 r. oszacował, że do 300 milionów miejsc pracy na całym świecie może zostać zastąpionych przez sztuczną inteligencję.
Ekonomista Jeremy Rifkin przewidział tę zmianę w swojej książce z 1995 r. Koniec pracy (The End of Work). Powołał się na szwajcarskie badanie, które oszacowało, że „w ciągu 30 lat mniej niż 2% siły roboczej będzie potrzebne do produkcji wszystkich dóbr, których potrzebuje świat". Rifkin argumentował, że trzech na czterech pracowników — od urzędników po chirurgów — ostatecznie zostanie zastąpionych przez maszyny kierowane przez sztuczną inteligencję. Teraz, w 2025 r., to, co kiedyś wydawało się przesadzone, staje się rzeczywistością.
Bez zmian w polityce dotyczącej podziału dochodów, społeczeństwo stoi w obliczu potencjalnego chaosu. Opodatkowanie 2% pracowników w celu utrzymania 98% bezrobotnych jest nie do utrzymania. Powszechna dywidenda społeczna, zaproponowana przez ekonomistę Clifforda Hugh Douglasa poprzez koncepcję Kredytu Społecznego, mogłaby zapewnić rozwiązanie.
Poza zastępowaniem miejsc pracy, sztuczna inteligencja zagraża również samej integralności osoby ludzkiej. Elon Musk, najbogatszy człowiek świata, kieruje wieloma branżami technologicznymi, włączając Teslę (samochody elektryczne) i SpaceX (eksploracja kosmosu). Niedawno wprowadził na rynek roboty Optimus, które są zaprojektowane do wspomagania pracy fizycznej i mogą wkrótce całkowicie zastąpić pracowników. Musk ma zamiar masowo produkować miliony tych robotów do przyszłego roku, po koszcie około 20 000 dolarów każdy — oferując niestrudzoną, odporną na strajki pracę.
Firma Muska, Neuralink, również opracowuje interfejsy mózg-maszyna, wszczepiając chipy do ludzkich mózgów, aby połączyć je ze sztuczną inteligencją. Pierwsze próby na ludziach już się odbyły. Chociaż celem jest pomoc osobom z paraliżem lub zaburzeniami neurologicznymi, to rodzi to głębokie pytanie: Czy stajemy się pół-ludźmi, pół-maszynami?
Musk i inni zwolennicy twierdzą, że takie ulepszenia uczynią ludzi tak samo zdolnymi jak sztuczna inteligencja. Ta koncepcja, znana jako transhumanizm, przewiduje połączenie biologii i technologii. Klaus Schwab, założyciel Światowego Forum Ekonomicznego, nazywa to „czwartą rewolucją przemysłową" — połączeniem świata fizycznego, cyfrowego i biologicznego.
Niektórzy, jak prelegent Światowego Forum Ekonomicznego Yuval Noah Harari, twierdzą nawet, że sztuczna inteligencja może umożliwić nieśmiertelność poprzez przeniesienie ludzkiej świadomości do maszyn. Jednak Harari, ateista, postrzega ludzi wyłącznie jako istoty materialne, ignorując aspekty świadomości, duchowości i duszy. Dla postaci takich jak Schwab i Harari, AI stała się w zasadzie nowym bogiem.
Sam Altman, dyrektor generalny OpenAI, oświadczył nawet, że po śmierci chce, aby jego mózg został wgrany do AI — pomysł, który rodzi niepokojące pytania filozoficzne i etyczne.
W 2017 r. prezydent Rosji Władimir Putin oświadczył, że kraj wiodący w dziedzinie AI zdominuje świat. Obecnie USA i Chiny toczą zaciętą rywalizację o dominację w dziedzinie AI. Od kilku lat, a zwłaszcza w ostatnich miesiącach, jesteśmy świadkami prawdziwego „wyścigu z czasem" między największymi światowymi potęgami — głównie Stanami Zjednoczonymi i Chinami — aby ustalić, kto zostanie niekwestionowanym liderem w dziedzinie AI.
W styczniu 2025 roku, tuż po objęciu urzędu, prezydent USA Donald Trump ogłosił projekt Stargate — 500-miliardowe przedsięwzięcie joint venture między OpenAI, SoftBank i Oracle w celu opracowania infrastruktury AI. Larry Ellison, prezes Oracle, wspomniał o możliwości wstrzykiwania nanobotów do ludzkiego ciała w celu zwalczania chorób, takich jak rak.
Ellison wcześniej przyznał jednak, że taka technologia mogłaby być również wykorzystywana do masowego nadzoru. Ten wyścig obejmuje nadzór, a nawet kontrolę, która staje się niezwykle niebezpieczna, szczególnie jeśli korzysta z niej państwo totalitarne, takie jak komunistyczne Chiny.
Chiny szybko rozwijają swoje możliwości w zakresie AI. W odpowiedzi na Stargate chińska firma Deepseek zaprezentowała swój AI system R1, przewyższający ChatGPT, przy ułamku kosztów. Spowodowało to spadek wartości giełdy o 600 miliardów dolarów dla amerykańskiego producenta układów scalonych NVIDIA.
Mówiąc o chipach, większość ludzi ma już laptopa, smartfona, telefon komórkowy lub telefon komórkowy, który jest wyposażony w chip, więc można ich już śledzić przez satelitę, zakładając, że telefon jest cały czas przy nich. (Mówi się, że przeciętny nastolatek spędza 7 godzin dziennie na swoim telefonie komórkowym).
To w dużej mierze z powodu sieci społecznościowych, takich jak Facebook i innych, ludzie spędzają godziny w Internecie i na swoich telefonach komórkowych i są ich niewolnikami, by tak rzec. Oto, co papież Franciszek powiedział, na przykład, dziennikarzom i komunikatorom biorącym udział w Jubileuszu Świata Komunikacji w Rzymie 25 stycznia 2025 r.:
„Umieśćmy szacunek dla najwyższej i najszlachetniejszej części naszego człowieczeństwa z powrotem w centrum serca, unikajmy wypełniania go tym, co jest zgnilizną i powoduje zgniliznę. Decyzje podejmowane przez każdego z nas mają znaczenie, na przykład w usuwaniu „zgnilizny mózgu" (w oryginalnym włoskim tekście papież mówi o „putrefazione cerebrale") spowodowanej uzależnieniem od ciągłego przewijania, „scrollowania" w mediach społecznościowych, zdefiniowanego przez słownik oksfordzki jako słowo roku".
Ale co się dzieje, gdy chip jest obecny w ludzkim ciele i nie można się go pozbyć? Nie można uniknąć nadzoru: jesteś śledzony przez satelity 24 godziny na dobę, na całej planecie. Ci, którzy kontrolują AI, będą wiedzieć w każdej chwili, co kupujesz, co oglądasz, a analizując twoje fale mózgowe, będziemy nawet w stanie wiedzieć, co myślisz, a nawet kierować twoimi myślami dzięki temu chipowi w twoim mózgu połączonemu z AI...
To tutaj widzimy, że narzędzia, które w teorii mogą być używane dla dobra, mogą zostać przejęte w celu nadużyć. Na przykład Elon Musk powiedział kiedyś w 2014 roku: „Badania nad AI to jak przywoływanie diabła". I jest tak, że międzynarodowi bankierzy chcą wyeliminować papierowe pieniądze i zmusić ludzi do korzystania tylko z jednej formy pieniędzy elektronicznych, cyfrowych, które ostatecznie będą mogły być używane tylko za pomocą kontroli biometrycznej, jeśli masz przy sobie chip.
Aby mieć dostęp do banku, do różnych usług rządowych − krótko mówiąc, aby mieć dostęp do życia w społeczeństwie, i nie być marginalizowanym − będziesz musiał korzystać z takiego systemu. (Przywodzi to na myśl słynny „Znak Bestii" przytoczony w Księdze Objawienia (13, 15), bez którego nikt nie będzie mógł kupować ani sprzedawać. Jeśli nie zastosujesz się do nakazów rządu, po prostu odetną ci dostęp do konta bankowego. Więc ktokolwiek kontroluje AI − czy to państwo czy prywatne firmy − naprawdę kontroluje świat.
Przez lata filmy science fiction przedstawiały AI buntującą się przeciwko ludziom (2001: Odyseja kosmiczna, Terminator, Matrix). Pomysł, że maszyny decydują, iż ludzie są przestarzali lub szkodliwi, nie jest już tak niedorzeczny.
Jeśli AI stawia wydajność ponad wszystko, co się stanie, kiedy stwierdzi, że ludzie są przeszkodą dla środowiska lub wojny? Autonomiczna broń napędzana przez AI już istnieje i nie zawaha się. Po prostu realizuje swoje cele.
Nawet twórcy AI są coraz bardziej zaniepokojeni. Mustafa Suleyman, współzałożyciel DeepMind, przyznaje, „Zmierzamy w kierunku czegoś, co ledwo możemy opisać... i czego nie możemy kontrolować". Geoffrey Hinton, laureat Nagrody Nobla i pionier AI, niedawno wyraził żal z powodu swojej pracy, ostrzegając, że prawdopodobieństwo, iż AI spowoduje wyginięcie ludzkości, podwoiło się z 10% do 20% w ciągu zaledwie kilku lat.
Niektórzy eksperci, jak kanadyjski naukowiec Yoshua Bengio, opowiadają się za czasową przerwą w rozwoju AI, aby ustanowić zabezpieczenia etyczne. Jednak główne mocarstwa, takie jak USA i Chiny, odmawiają przyjęcia jakichkolwiek przeszkód i nadal przyspieszają ruch, pod pretekstem, że jeśli jeden kraj wstrzyma rozwój AI, przeciwny kraj przejmie przewagę (w tym wyścigu).
Czy więc powinniśmy bać się sztucznej inteligencji? Odpowiedź jest jasna: musimy postępować z najwyższą ostrożnością. Obrazy i filmy generowane przez sztuczną inteligencję powinny być wyraźnie oznaczone, a ludzie powinni zawsze wiedzieć, czy wchodzą w interakcję z człowiekiem, czy maszyną.
Aby uzyskać więcej informacji, zapraszamy do przeczytania tego, co Papież Franciszek powiedział przywódcom krajów G7 (strona 17) oraz zapoznania się ze studium Watykanu na temat potencjalnych zagrożeń ze strony sztucznej inteligencji i kroków niezbędnych do zapewnienia, że służy ona ludzkości, a nie ją kontroluje (strona 18).
